T.C. Adalet Bakanlığı

Hükümdar II. Mahmut döneminde devlet yapısında yapılan köklü reformların bir parçası olarak adalet işlerini yürütmek üzere 1837 yılında Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliyye adında bir kurum kuruldu. Daha sonra 1867 yılında bu kurum ikiye ayrılarak Şura-yı Devlet ve Dîvân-ı Ahkâm-ı Adliyye adı altında iki kurum oluşturuldu. Bu kurumlardan Dîvân-ı Ahkâm-ı Adliye, 1878 yılında Adliye Nezâreti'ne dönüştürüldü. Adalet Nazırı, yeni kurulmuş olan Hey'et-i Vükelâ'nın (Vekiller Heyeti/Bakanlar Kurulu) bir üyesi oldu.

1880 yılına kadar azınlıkların adaletle ilgili işlemleri de Hâriciye Nezâreti tarafından yürütülmekteyken bu tarihten sonra onlar da Adliye Nezâreti'ne bağlandı. Adalet Nezâreti'nin resmî adı; Adliye ve Mezâhib Nezâreti olarak değiştirildi. Adliye Nezâreti; 1880 yılından sonra düzenli olarak Cerîde-i Mehâkim ve 1909 yılından itibaren ise Cerîde-i Adliye adında altında on beş günlük iki dergi yayınlamıştır.

Adalet Bakanlığı ise ilk olarak 1920 yılında, cumhuriyetin ilanından önce, İsviçre medeni hukuk sistemine dayanan yeni hukuk kanununun kabul edilmesini takiben kurulmuştur. Bakanlık, tarihi boyunca Türkiye'deki adalet sisteminin değişen ihtiyaçlarına karşılık çeşitli yeniden yapılanma ve yapısal değişikliklerden geçmiştir.

Bakanlığın sorumlulukları arasında, kanunlarda kurulması öngörülen mahkemelerin açılması ve teşkilatlandırılması; ceza infaz kurumları, icra ve iflas daireleri gibi her derece ve türdeki adalet kurumlarının planlanması, kurulması, idari olarak gözetimi, denetimi ve geliştirilmesi bulunmaktadır. Ayrıca, bir mahkemenin kaldırılması veya yargı çevresinin değiştirilmesi konularında Hakimler ve Savcılar Kuruluna teklifte bulunmak, kamu davalarının açılmasıyla ilgili mevzuat doğrultusunda Adalet Bakanına verilen yetkilerin kullanılmasına ilişkin işlemleri gerçekleştirmek de Bakanlığın görevleri arasındadır. Adli sicilin tutulması, adalet hizmetleriyle ilgili olarak yabancı ülkelerle yürütülen işlemler ve bu hizmetlere ilişkin gerekli araştırmalar ve mevzuat hazırlıkları yapmak da Bakanlığın sorumlulukları arasında yer alır.

Ayrıca, Bakanlık, diğer bakanlıklarca hazırlanan mevzuat taslaklarını Türk hukuk sistemine ve mevzuat tekniğine uygunluk açısından incelemek ve bu konularda görüş bildirmekle yükümlüdür. İlgili mevzuat hükümleri doğrultusunda infaz işlerinin düzenlenmesi, icra ve iflas işlerinin yürütülmesi ve adalet hizmetleriyle ilgili olarak ortaya çıkan sorunların nedenlerini araştırmak ve çözüm önerileri geliştirmek de Bakanlığın görevleri arasındadır. Bakanlık, ulusal ve uluslararası düzeyde bilimsel toplantılar düzenlemek, bu nitelikteki çalışmaları teşvik etmek ve desteklemek; görev alanıyla ilgili kamu ya da özel kurum veya kuruluşlarla iş birliği yapmak ve kanunlar veya Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle verilen diğer görevleri yerine getirmekle sorumludur.

Adalet Bakanlığı merkez teşkilatına bağlı hizmet birimleri 1 sayılı cumhurbaşkanlığı kararnamesinde belirlenmiştir:

Ceza İşleri Genel Müdürlüğü

Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü

Mevzuat Genel Müdürlüğü

Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü

Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü

Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü

Personel Genel Müdürlüğü

Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü

Bilgi İşlem Genel Müdürlüğü

Teftiş Kurulu Başkanlığı

Strateji Geliştirme Başkanlığı

İnsan Hakları Dairesi Başkanlığı

Eğitim Dairesi Başkanlığı

İcra İşleri Dairesi Başkanlığı

Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı

Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Dairesi Başkanlığı

Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği

Özel Kalem Müdürlüğü

Bakanlığa bağlı taşra teşkilatı:

Bölge Adliye Mahkemeleri Cumhuriyet Başsavcılıkları

Cumhuriyet Başsavcılıkları

Ceza İnfaz Kurumları

Denetimli Serbestlik Müdürlükleri

Bakanlığa bağlı veya bakanlığın yetki alanı ile ilgili kuruluşlar:

Adli Tıp Kurumu

Ceza ve İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İş Yurtları Kurumu Başkanlığı

Adalet Akademisi

Türkiye Adalet Akademisi Başkanlığı

Kişisel Verileri Koruma Kurumu

Adalet Bakanlığı'nın uluslararası ve Avrupa Birliği ile ilgili faaliyetleri 1 sayılı cumhurbaşkanlığı kararnamesinde belirlenmiştir:

Adalet Bakanlığı bünyesindeki Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü, bakanlığın yetki alanına giren uluslararası antlaşmalar ve belgeler hakkında görüş bildirmek, bu çalışmalara katılmak, antlaşma ve belgeleri Türkçeye çevirtmek, arşivlemek ve ilgili kurumlarla paylaşmak gibi görevleri yerine getirir.

Yurtdışında işlenen ve Türk yargı yetkisine giren suçlar konusunda adli makamlara bilgi ve belge sağlama, uluslararası adli yardımlaşma işlemleri, suçluların iadesi, hükümlülerin transferi ve kovuşturmaların aktarılması gibi hukuki ve cezai konularda iş ve işlemleri yürütür. Avrupa Birliği müktesebatına uyum, Bakanlık birimleri arasında koordinasyon sağlama ve uyum çalışmalarını yürütme sorumluluğuna da sahiptir. Avrupa Birliği ile ilişkilerin ulusal programlar ve kalkınma planları doğrultusunda yürütülmesi, uluslararası hukukun gelişmelerinin izlenmesi, ilgili çalışmalara katılım ve iç hukuka yansıtılması için gerekli bilgilendirmelerin yapılması bakanlığın ve müdürlüğün görevidir.

Adalet Bakanlığı'ndaki üst düzey yöneticiler şunlardır (bakanın adı kalın yazılmıştır):