Jandarma Genel Komutanlığı

2004 yılına kadar zaptiye müşirliğinin kuruluş tarihi olan 16 Şubat 1846'da kurulduğu düşünülen jandarma teşkilatı hakkında, 1839 yılına kadar arşiv kayıtlarına rastlandığı için teşkilatın kuruluş tarihi 1839 olarak kabul edilmeye başlanmıştır. Kuruluş tarihi tam olarak saptanamadığından 1839 tarihi, Asakir-i Zaptiye Nizamnamesi'nin kabul tarihi olan 14 Haziran 1869 ile birleştirilerek 14 Haziran 1839 tarihi elde edilmiş ve bu tarih teşkilatın kuruluş günü olarak kutlanmaya başlamıştır.

16 Şubat 1846 tarihinde seraskerliğe bağlı zaptiye müşirliği kurularak eyalet ve sancaklardaki Umuru Zaptiye teşkilatları bu kurum bünyesine alınmıştır. Tek makamdan komuta edilen bu yeni askerî zabıta sınıfı, iç güvenlik ve kamu düzenini sağlamakla görevlendirilmiştir. 14 Haziran 1869 tarihindeyse ilk Jandarma tüzüğü olarak bilinen Asakir-i Zaptiye Nizamnamesi kabul edilmiştir. Nizamname'de öngörüldüğü üzere her vilayette alay, tabur, bölük ve takım şeklinde yapılanan ve personeli piyade ve süvarilerden oluşan zaptiye alayları kurulmuştur.

1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından Sadrazam Mehmet Sait Paşa, Batı tarzı bir zabıta teşkilatı oluşturulmasına yardımcı olmaları için ülkeye İngiliz ve Fransız subaylar davet etmiştir. Yapılan çalışmalar doğrultusunda teşkilatlanmada reformlar yapılarak ve 20 Kasım 1879 tarihinde yine Seraskerliğe bağlı olarak çalışan Umum Jandarma Merkeziyesi kurulmuştur.

Jandarma, 1909 yılında İkinci Meşrutiyet'le kurulan Harbiye Nezâretine bağlanmış ve adı Umum Jandarma Kumandanlığı olarak değiştirilmiştir. Ardından, Birinci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı boyunca bir yandan önceki görevlerine devam etmiş, diğer bir yandan da pek çok cephede ordunun bir parçası olarak ülke savunmasına katkı sağlamıştır.

Cumhuriyetin ilanıyla birlikte pek çok kurumunda olduğu gibi Jandarmada da yeniden düzenlemelere gidilerek 1918 yılında kapatılan Jandarma Astsubay Okulu İzmit'te yeniden açılmış; Sabit Jandarma Bölge Müfettişlikleri ile İl Jandarma Alay Komutanlıkları yeniden yapılandırılmış ve Seyyar Jandarma Birlikleri kuvvetlendirilmiştir. 10 Haziran 1930 tarihli ve 1706 sayılı Jandarma Kanunu doğrultusunda, Komutanlık bugünkü hukuki konumuna ulaşmıştır. 1935 yılına gelindiğinde Jandarma Subayları Harp Okulunda yetiştirilmeye başlanmış; 1937 yılındaysa Jandarma Teşkilat ve Vazife Nizamnamesi kabul edilmiştir. Komutanlık, 1939 yılında Sabit ve Seyyar Jandarma Birlikleri ile Jandarma Eğitim Birlikleri ve Okulları olmak üzere üç kısım olarak yeniden yapılandırılmıştır.

16 Temmuz 1956 tarihli ve 6815 sayılı Kara Sınırlarının Korunması ve Güvenliği Hakkında Kanun, Gümrük ve Tekel Bakanlığına bağlı bir tümen olan Gümrük Umum Kumandanlığının sınır, kıyı ve karasularının güvenliğini sağlama, gümrük bölgelerinde kaçakçılığı engelleyip takip etme ve soruşturma görevlerini Jandarma Genel Komutanlığına verilmiştir. Kanunun kabulünden bir yıl sonra Jandarma Sınır Birlikleri tugay hâline getirilmiş; ayrıca Jandarma Eğitim Tugayları da oluşturmuştur. 1961 yılına gelindiğinde Jandarma Bölge Komutanlıkları kurulmuş; iki yıl sonra Foça'da Jandarma Komando Okulu açılarak Jandarma Komando Birlikleri kurulmuştur. 1968 yılında Diyarbakır'a Hafif Helikopter Bölük Komutanlığı ismiyle Jandarma Havacılık Birliği kurulmuştur. Daha sonra Jandarma Komando ve Havacılık Birlikleri, 1974 yılında düzenlenen Kıbrıs Barış Harekâtı'na katılmıştır.

12 Eylül Askerî Darbesi'nin ardından 1982 yılında kıyı ve karasuların korunması görevi Sahil Güvenlik Komutanlığına devredilmiş; bir yıl sonra 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu kabul edilmiştir. 1988 yılına gelindiğinde kara sınırlarının korunması ve güvenliğinin sağlanması görevleri Kara Kuvvetleri Komutanlığına verilmiş olsa da İran ve Suriye sınırının bir kısmı ile Irak sınırının tamamının korunması hâlâ Jandarmanın sorumluluğundadır. Daha sonra, 23 Mart 1989 tarihinde başlatılan, suç delillerinin bilimsel ve teknolojik yöntemlerle araştırılmasına yönelik bir çalışma kapsamında, 1993 yılında Ankara'ya Jandarma Kriminal Daire Başkanlığı, 1994 yılında Van, 1998 yılında Bursa, 2005 yılındaysa Aydın Jandarma Bölge Kriminal Laboratuvar Amirlikleri kurulmuştur. Daha sonra Bursa Laboratuvarı, AB'nin desteğiyle yeni bir hizmet binası inşa edilmek suretiyle İstanbul'a taşınmıştır. Aydın Laboratuvarının ise 2025 yılı içerisinde öz kaynaklarla İzmir'e inşa edilen yeni modern laboratuvar binasına taşınması planlanmaktadır.

15 Temmuz Askerî Darbe Girişimi'nin ardından ilan edilen olağanüstü hâl kapsamında çıkan 25 Temmuz 2016 tarihli ve 668 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Jandarma yapısında sivilleştirmelere gidilerek tamamen İçişleri Bakanlığına bağlanmıştır.

Cumhuriyet tarihinde ilk kez; Jandarma Genel Komutanlığında bir kadın, generalliğe terfi etti: Özlem Yılmaz, 2022 yılında tuğgeneral rütbesine terfi ederek Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Başkan Yardımcısı olarak atandı.

Jandarma Genel Komutanlığı, 15 Temmuz Darbe Girişimi'nin ardından çıkartılan 668 sayılı Olağanüstü Hal Kanun Hükmünde Kararnamesi'nden önce Türk Silahlı Kuvvetlerinin bir parçası olarak Silahlı Kuvvetlerle ilgili görevleri, eğitim ve öğrenim bakımından Genelkurmay Başkanlığına, emniyet ve asayiş işleriyle diğer görev ve hizmetlerin yürütülmesi yönündense İçişleri Bakanlığına bağlı; Jandarma Genel Komutanı'ysa İçişleri Bakanı'na karşı sorumluydu. Genelkurmay Başkanlığınca lüzum görülen hâller ile sıkıyönetim, seferberlik ve savaş hâllerinde gerekli olan bölümü ile Kuvvet Komutanlıkları emrine girer, kalan bölümü ile Jandarma Genel Komutanlığı emrinde normal görevlerine devam ederdi.

2015 yılındaki İç Güvenlik Reformu kapsamında Jandarma Genel Komutanlığının askerî yapısı gevşetilmiş ve bağlılık yönünden İçişleri Bakanlığının rolü daha da etkin hâle getirilmiştir. Reform kapsamında İl Jandarma Komutanlarının; Jandarma Genel Komutanı, Genelkurmay Başkanı, İçişleri Bakanı, Başbakan ve Cumhurbaşkanı'nın imzalayacağı müşterek bir kararnameyle; İlçe Jandarma Komutanlarının ise Jandarma Genel Komutanı'nın teklifi ve İçişleri Bakanı'nın onayıyla atanması öngörülmüştür.

668 sayılı Olağanüstü Hal Kanun Hükmünde Kararnamesi ile Komutanlık yapısı daha sivil hâle getirilmiştir. Bu amaçla Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu'ndaki Jandarmanın, Türk Silahlı Kuvvetlerinin bir parçası olarak Silahlı Kuvvetlerle ilgili görevleri, eğitim ve öğrenim bakımından Genelkurmay Başkanlığına bağlı olduğuna yönelik hüküm kaldırılmış; Komutanlık tamamen İçişleri Bakanlığına bağlanmıştır. Komutanlık teşkilatının; kuruluş, kadro ve konuş yerlerinin Türk Silahlı Kuvvetleri esaslarına göre Genelkurmay Başkanlığının görüşü alınarak düzenlenmesi hükmü kaldırılmış; Komutanlığın, Kuvvet Komutanlıkları emrine girmesi durumu da yeniden düzenlenmiştir. Savaş ve seferberlik hâllerinde ise hangi birimlerin emre gireceğinin belirlenmesinde Genelkurmay Başkanlığının görüşünün alınması öngörülmüştür.

Jandarma Genel Komutanı ile Yardımcılarının, generallerin ve İl Jandarma Komutanlarının atamalarında Genelkurmay Başkanlığının teklifi gerekliliği kaldırılarak diğer subay ve astsubayların atanmalarında İçişleri Bakanlığı yetkili kılınmıştır.

2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu'na göre jandarmanın görevleri; adli, askerî, mülki ve diğer görevler olmak üzere dört ana başlık altında toplanmaktadır.

Suç ve suçluları ortaya çıkarmak

Suçluları yakalamak

Suç delillerini adli makamlara intikal ettirmek

Cumhuriyet savcısının talimatı ile hazırlık soruşturması yapmak

Genel emniyet ve asayişin sağlanmasına yönelik hizmetlerin ilgili mevzuata uygun olarak yürütülmesini sağlamak

Toplumun asayiş suçundan nasıl korunacağı hakkında halkın bilgilendirilmesi, çocukların ve gençlerin suça yönelmesi ve suçta kullanılmasını önleyici tedbirlerin alınması hizmetlerini yürütmek

Asayiş suçları hakkındaki bilgi ve istatistikleri değerlendirmek, suç analizi yapmak veya yaptırmak ve bunları değerlendirerek asayiş suçlarının önlenmesi için suçla mücadele yöntemlerini belirlemek,

Suç işlenmesini önleyici faaliyetleri yürütmek,

Kaçakçılığı engellemek, takip etmek ve soruşturmak

Ceza infaz kurumlarının ve tutukevlerinin dış korunmalarını yapmak, başta adli makamlar olmak üzere çeşitli kurum ve kuruluşlara hükümlü ve tutuklu sevk etmek, cezaevleri arası nakilleri gerçekleştirmek.

Kanunlarla verilen askerî hizmetleri yerine getirmek

Adli, askerî ve mülki görevler dışında kalan, kanun ve nizamlar ile emir ve alınan kararlar doğrultusunda yürütülmesi gereken, tesis ve şahıs koruması ile nakil emniyeti gibi görevlerdir.

Merkez ve taşra teşkilatında 2016 sonrasında gerçekleşen reformlarla köklü değişiklikler yaşanmıştır. Yurt sathından konuşlu bulunan 10'un üzerindeki bölge komutanlığı sayısı 6'ya düşürülmüştür. Bu değişiklikteki ana amaç güvenlik riskinin daha az olduğu bölgelerde bölge jandarma komutanlığı gibi bürokratik yapıların ortadan kaldırılmasıdır. Ancak geçmişte güvenlik riski yoğun olan bölgelerde koordinasyon ve operasyonel esneklik amacıyla bölge komutanlıkları bulunmaktadır. Bunun yanında askerî kimliğin yanında gelişen kolluk vazifesine yönelik adımlar atılmış ve birçok birim tugay/ alay/ tabur gibi isimleri bırakıp merkez, daire başkanlığı gibi görev belirten ünvanları kullanmaya başlamıştır. Bölge jandarma komutanlığı çatısı altında bulunmayan il jandarma komutanları doğrudan Genel Komutana bağlıdır.

2023 yılı İl J.K.larının atamasında ise 6'ya düşürülen tüm bölge komutanlıkları kapatılmıştır.

Teftiş Kurulu Başkanlığı

Plan ve Koordinasyon Daire Başkanlığı

Raporlama ve İnceleme Daire Başkanlığı

İç Denetim Başkanlığı

Genel Sekreterlik

Halkla İlişkiler ve Bilgi Edinme Şube Müdürlüğü

Jandarma Asayiş Kolordu Komutanlığı (Van)

İl Jandarma Komutanlıkları (81)

Asayiş Başkanlığı

Asayiş Daire Başkanlığı

Cari Harekât Daire Başkanlığı

Ceza ve Tevkifevleri Daire Başkanlığı

Eğitim ve Öğretim Daire Başkanlığı

Göçmen Kaçakçılığı ve İnsan Ticareti ile Mücadele Daire Başkanlığı

Kaçakçılık İstihbarat Harekât ve Bilgi Toplama Dairesi Başkanlığı

Kaçakçılık ve Organize Suçlarla Mücadele Dairesi Başkanlığı

Koruma Daire Başkanlığı

Siber Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı

Terörle Mücadele Daire Başkanlığı

Teşkilat ve Kadro Daire Başkanlığı

Trafik Daire Başkanlığı

Trafik Eğitim ve Tanıtım Faaliyetleri Şube Müdürlüğü

Trafik Okul Komutanlığı

Otoyol Jandarma Timleri

Personel Başkanlığı

Merkez Daire Başkanlığı

Personel İşlem Daire Başkanlığı

Personel Plan ve Yönetim Daire Başkanlığı

Tayin Daire Başkanlığı

Anıttepe Askeri Gazino Müdürlüğü

Çanakkale Özel Eğitim Merkez Komutanlığı

Kumburgaz Özel Eğitim Merkez Komutanlığı

Side Özel Eğitim Merkez Komutanlığı

Jandarma Özel Asayiş Komutanlığı

1'inci Jandarma Komando Özel Operasyon Tabur Komutanlığı

2'nci Jandarma Komando Özel Operasyon Tabur Komutanlığı

3'üncü Jandarma Komando Özel Operasyon Tabur Komutanlığı

4'üncü Jandarma Komando Özel Operasyon Tabur Komutanlığı

Jandarma Komando Arama Kurtarma Tabur Komutanlığı

İstihbarat Başkanlığı

Bilişim ve Teknik İstihbarat Daire Başkanlığı

İstihbarat Daire Başkanlığı

Jandarma İstihbarat Okul Komutanlığı

Plan ve Güvenlik Daire Başkanlığı

Havacılık Başkanlığı

Havacılık Daire Başkanlığı

İdari Yönetim Daire Başkanlığı

Jandarma Havacılık Okul Komutanlığı

Jandarma İHA Komutanlığı

Aydın Jandarma Taktik İHA Birlik Komutanlığı

Cizre Jandarma Taktik İHA Birlik Komutanlığı

Çorlu Jandarma Taktik İHA Birlik Komutanlığı

Elazığ Jandarma Taktik İHA Birlik Komutanlığı

Gaziantep Jandarma Taktik İHA Birlik Komutanlığı

Van Jandarma Taktik İHA Birlik Komutanlığı

Ankara Jandarma Hava Grup Komutanlığı

Aydın Jandarma Filo Komutanlığı

Diyarbakır Jandarma Hava Grup Komutanlığı

Van Jandarma Filo Komutanlığı

Destek Grup Komutanlığı

Ankara Jandarma Hava Bakım Komutanlığı

Muhabere Elektronik Bilgi Sistemleri Başkanlığı

Haberleşme ve Bilgi Teknolojileri Daire Başkanlığı

Yazılım Geliştirme Daire Başkanlığı

MEBS ve Siber Güvenlik Komutanlığı

Haberleşme ve Bilişim Sistemleri Birlik Komutanlığı

Muhabere Elektronik ve Bilgi Sistemleri Grup Komutanlığı

Güvercinlik MEBS İşletme Tabur Komutanlığı

Yenimahalle MEBS İşletme Tabur Komutanlığı

Jandarma Kriminal Başkanlığı

Ankara Jandarma Kriminal Laboratuvar Müdürlüğü

İstanbul Jandarma Kriminal Laboratuvar Müdürlüğü

Aydın Jandarma Kriminal Laboratuvar Müdürlüğü

Van Jandarma Kriminal Laboratuvar Müdürlüğü

Destek Kıt'alar Grup Komutanlığı

Strateji ve Dış İlişkiler Başkanlığı

Dış İlişkiler Daire Başkanlığı

Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı

Denetleme Başkanlığı

Hukuk Hizmetleri Başkanlığı

Dava İşleri Daire Başkanlığı

Hukuk İşleri Daire Başkanlığı

Jandarma Lojistik Komutanlığı

Bando Komutanlığı

İdari Yönetim Daire Başkanlığı

Bakım Komutanlığı

İkmal Komutanlığı

Lojistik Teknik ve Yardımcı Branşlar Eğitim Merkezi Komutanlığı

Lojistik Başkanlığı

Mali Hizmetler Başkanlığı

Bütçe ve Muhasebe Daire Başkanlığı

İç Kontrol Daire Başkanlığı

Plan ve Mali Kontrol Daire Başkanlığı

Jandarma Gücü Komutanlığı

Bornova Jandarma Komando Tugay Komutanlığı

Hizmet Destek Komutanlığı

Bornova 1'inci Jandarma Komando Tabur Komutanlığı

Bornova 2'nci Jandarma Komando Tabur Komutanlığı

Bornova 3'üncü Jandarma Komando Tabur Komutanlığı

Bornova 4'üncü Jandarma Komando Tabur Komutanlığı

Bornova 5'inci Jandarma Komando Tabur Komutanlığı

Foça Jandarma Komando Eğitim Komutanlığı

Foça Jandarma Bando Komutanlığı

Hizmet Destek Komutanlığı

Jandarma Komando Okul Komutanlığı

Jandarma Komando Atış Okul Komutanlığı

Aydın Jandarma Eğitim Tabur Komutanlığı

Kırkağaç Jandarma Komando Eğitim Merkez Komutanlığı

Seferihisar Jandarma Muhabere Eğitim Merkezi Komutanlığı

Yenifoça Jandarma Komando Teröristle Mücadele Harekâtı Okul Komutanlığı

Bilecik Jandarma Eğitim Komutanlığı

Hizmet Destek Komutanlığı

Bilecik Jandarma Eğitim Alay Komutanlığı

Bilecik 1'inci Jandarma Eğitim Tabur Komutanlığı

Bilecik 2'nci Jandarma Eğitim Tabur Komutanlığı

Bilecik 3'üncü Jandarma Eğitim Tabur Komutanlığı

Çanakkale Jandarma Eğitim Merkez Komutanlığı

Çanakkale 1'inci Jandarma Eğitim Tabur Komutanlığı

Çanakkale 2'nci Jandarma Eğitim Tabur Komutanlığı

Ezine 3'üncü Jandarma Eğitim Tabur Komutanlığı

Ezine 4'üncü Jandarma Eğitim Tabur Komutanlığı

Kastamonu Jandarma Komando Eğitim Merkez Komutanlığı

Kastamonu 1'inci Jandarma Komando Eğitim Tabur Komutanlığı

Kastamonu 2'nci Jandarma Komando Eğitim Tabur Komutanlığı

Safranbolu Jandarma Komando Eğitim Merkez Komutanlığı

Safranbolu 1'inci Jandarma Komando Eğitim Tabur Komutanlığı

Safranbolu 2'nci Jandarma Komando Eğitim Tabur Komutanlığı

Söğüt Jandarma Ulaştırma Eğitim Merkezi Komutanlığı

Jandarma At ve Köpek Eğitim Merkezi Komutanlığı