Bitlis Valiliği

Bitlis, MÖ 1400'lü yıllarından itibaren Urartular'ın yerleşim alanıydı. MÖ 1280 yılında, Asur krallarından I. Salmanassar'ın döneminden sonra, Van Gölü çevresindeki dağlık alanlara yerleşen Urartular, MÖ 11. yüzyıla kadar bölgede egemenliklerini sürdürmüşlerdir. Bu tarihten sonra bölge, 7. yüzyıla kadar Asurluların, ardından da 6. yüzyıla kadar Medlerin yönetiminde kalmıştır. Bitlis, daha sonra Pers Krallığı'nın kurulmasının ardından, II. Darius döneminde ele geçirilmiştir. MÖ 4. yüzyılda Makedonya Kralı Büyük İskender'in yönetimi altına giren ve MS 2. yüzyılda Roma İmparatoru Trajan tarafından ele geçirilen Bitlis, 7. yüzyıla kadar Doğu Roma (Bizans) yönetiminde kaldı.

Türklerin 10. yüzyılla birlikte başlayan Anadolu akınları sırasında önemli bir uğrak yeri haline gelen Bitlis, Türklerin Anadolu'ya açılmasında çok önemli bir rol üstlenmiştir. Onuncu yüzyılda Bitlis, Bizans ile Mervanîler devletleri arasında bir sınır şehri oldu. Bu dönemde Bitlis, Mervanîler'in kontrolü altındaydı. Mervanîler'den sonra Bitlis, 1085 yılında Selçukluların eline geçti. Selçukluların ardından Bitlis, Dilmaçoğulları ve Ahlatşahlar'ın kontrolüne geçti, ardından Eyyübiler tarafından ele geçirildi.

Mervanîler döneminde bölgede Kürt nüfusu artmıştır. Eyyübiler döneminde ise Harzemşahlar ve Selçuklulara karşı savunma amacıyla, Eyyübiler tarafından Hakkari'den bölgeye Kürt aşiretler iskan ettirilmiştir. Bu Kürt aşiretleri, Bitlis Emirliği'ni (Şerefhanlar Beyliği) kurmuşlardır. Bitlis, daha sonra Harzemşahlar ve Moğollar'ın saldırısına uğramıştır.

15. yüzyılın sonlarında, Akkoyunlu desteğiyle Zîrkan ve Donboli Beylikleri tarafından işgal edilen Bitlis, 1507 yılında Safeviler tarafından da işgal edilmiştir. 1514 yılındaki Çaldıran Muharebesi'nde Şerefhanlar, Osmanlı egemenliğini kabul etmiştir. Şerefhanlar, 1535 ile 1578 arasında Safeviler'in hakimiyetini kabul ettiği için bu dönemde Osmanlı yönetimine girmiştir. 1587 yılında Şerefhanlar'ın Osmanlı'ya katılmasıyla Bitlis, Şerefhanlar Beyliği'nin yönetimi altında Osmanlı egemenliğine girmiş ve bu aile yönetiminde 1847 yılına kadar kalmıştır. Osmanlı İmparatorluğu'nun idaresi altında Bitlis, ilim, sanat ve kültür merkezi haline gelmiştir. I. Dünya Savaşı esnasında bir süre Çarlık Rusya'sının işgali altında kalan Bitlis, Cumhuriyet'in ilanından sonra il statüsüne kavuşmuştur. Bitlis'in adının, bölgeyi imar ettiği söylenen Bedlis adlı bir komutandan geldiği rivayet edilir.

Bitlis, Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesi'nde, Yukarı Murat-Van Bölümü sınırları içerisinde yer almaktadır. Doğu ve güneydoğudan Van, kuzeyden Muş ve Ağrı, güneyden Siirt ve batıdan Batman illeri ile çevrilidir. İlin yüzölçümü 8.294 km2 olup idari olarak Merkez, Ahlat, Adilcevaz, Tatvan, Hizan, Güroymak ve Mutki olmak üzere yedi ilçeden oluşmaktadır. İl coğrafyası, büyük oranda dağlık ve volkanik arazilerden meydana gelir. Bitlis'in topoğrafyasına Süphan Dağı (4.508 m) ve Nemrut Dağı (2.948 m) gibi iki büyük volkanik kütle hakimdir. Süphan, ilin kuzeydoğusunda yer alırken Nemrut Dağı ise güneydoğusunda, Van Gölü kıyısında bulunur. Nemrut Dağı'nın zirvesinde, Türkiye'nin en büyük krater gölü olan Nemrut Gölü yer alır. Dağlık alanların aralarında Rahva, Ahlat ve Güroymak gibi verimli platolar ve ovalar mevcuttur. Hidrografik açıdan zengin olan Bitlis, Türkiye'nin en büyük gölü olan Van Gölü'ne kıyısı bulunmasıyla öne çıkar. Ayrıca il sınırları içerisinde volkanik kökenli Nazik, Arin ve Aygır Gölleri de bulunmaktadır. İlin akarsu şebekesi ise büyük ölçüde Dicle Nehri havzasına dökülen Bitlis Çayı, Botan Çayı ve Garzan Çayı gibi kollar ile Fırat havzasını besleyen Karasu gibi akarsulardan oluşur. İlde, yüksek rakımın etkisiyle şiddetli sert karasal iklim şartları gözlemlenir. Kışlar uzun, dondurucu soğuklukta ve yoğun kar yağışlı geçerken yazlar kısa, sıcak ve genellikle kuraktır.

Bitlis geneli dağlar ve platolardan oluşmaktadır. Bu nedenle hayvancılığa daha elverişli bir ildir.

04 Şubat 2020 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 7 İlçe, 13 belediye, bu belediyelerde 123 mahalle ve ayrıca 348 köy vardır.

Bitlis (merkez)

Adilcevaz

Ahlat

Güroymak

Hizan

Mutki

Tatvan

İllerde protokolde ilk sırada yer alan vali, merkezi yönetimi temsil eder ve Cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, iller düzeyindedir. Belediye Başkanı, belediye sınırları içinde ikamet eden seçmenin oyuyla seçilir. Aynı seçmen, ilçe belediye meclisi için oy kullanarak ilçelerin belediye meclislerini; ildeki bütün seçmenler ise il genel meclisi için oy kullanarak il genel meclisini oluşturur.

İl genel meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, %10 baraj uygulanan nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise salt çoğunluk sistemi uygulanır İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt Sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23)

İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır, başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca, İl Genel Meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak 5 kişilik il encümenini seçer.

Merkezi yönetim, vali ve il müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur.

Bitlis Valisi Ahmet Karakaya, 1977 Kastamonu doğumludur. Eylül 2024'te Sancaktepe kaymakamı iken bu göreve atanmıştır.

Bitlis Belediye Başkanı, 1975-Bitlis doğumlu Nesrullah Tanğlay (AK Parti), 31 Mart 2024 yerel seçimlerinde %38,23 oy oranıyla seçilmiştir.

2019 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Bitlis İl Genel Meclisi üye sayısı, 13 AK Parti, 9 HDP, 1 Saadet Partisi ve 1 DP olmak üzere 24'tür. Bitlis Belediye Meclisi ise 14 AK Parti, 8 HDP ve 3 Saadet Partisi'ne ait olmak üzere 25 üyeden oluşur.

2023 Türkiye genel seçimleri sonucuna göre Bitlis'in Türkiye Büyük Millet Meclisindeki millertvekili sayısı 3'tür: YSP/HDP (Hüseyin Olan ve Semra Çağlar Gökalp) ve AK Parti (Turan Bedirhanoğlu).

Güncel Nüfus Değerleri (TÜİK 9 Şubat 2026 verileri)

Bitlis ili nüfusu: 360.423'dür. Bu nüfusun %73,25'i şehirlerde yaşamaktadır (2025 sonu). İlin yüzölçümü 8.294 km2dir. İlde km2ye 43 kişi düşmektedir. (Bu sayı Güroymak'ta 96'dır.) İlde yıllık nüfus artışı %0,17 olmuştur. Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Merkez (%1,66) - Mutki (%-4,03)

09 Şubat 2026 TÜİK verilerine göre 7 ilçe, 13 belediye, bu belediyelerde 124 mahalle, ayrıca 354 köy bulunmaktadır.

Tatvan Kalesi

Ahlat Kalesi

Adilcevaz Kalesi

Bitlis Kalesi

Kef Kalesi

Ulu Cami-Bitlis

Gökmeydan Cami

Şerefiye Külliyesi Ve Cami

Adilcevaz Tuğrul Bey Cami

Ahlat İskender Paşa Cami

İhlasiye Medresesi

Yusufiye Medresesi

Narlıdere Köprüsü

Ahlat Emir Bayındır Köprüsü

El Aman Hanı

Hazo Han

Papşin Hanı

Emir Bayındır Kümbeti

Emir Ali Kümbeti

Usta Şagirt Kümbeti

Çifte Kümbet

Abdurrahman Gazi Türbesi

Şeyh Babo Kümbeti

Küfrevi Türbesi

Kalender Baba Kümbeti

Bitlis Etnografya Müzesi

Ahlat Müzesi

Ahlat Selçuklu Mezarlığı

Ahlat Harabeşehir Kaya Evleri

Aghperig Manastırı

Ortodoks Hristiyan azizi Türk Nikolas bu şehirlidir.

2018-19 sezonunda BAL'da Özgüzeldere Spor yer almaktadır. Türkiye Kadınlar Voleybol İkinci Ligi de Bitlis Gençlik Spor (çekildi), erkeklerde TÜRŞAD yer almaktadır. Türkiye Erkekler Voleybol Bölgesel Ligi'nde 2 takım bulunmaktadır.

Futbol Türkiye Kupası'nda Özgüzeldere Spor, 3. turda Kastamonuspor 1966'a elenmiştir.

Bitlis'in önemli spor tesisleri: Bitlis 8 Ağustos Stadyumu (2.550), Tatvan Spor Salonu (500), Merkez Çiftkaya, Rahvan, Dideban, Tatvan Nemrut ve Yumurtatepe, Ahlat Serinbayır olmak üzere 7 adet kayak merkezi bulunmaktadır.