Diyarbakır Valiliği

Diyarbakır, Güneydoğu Anadolu Bölgesinin ortaSında, El Cezire'nin (Mezopotamya) kuzeyinde yer almaktadır. Doğuda Batman ve Muş, batıda Şanlıurfa, Adıyaman, Malatya, kuzeyde Elazığ ve Bingöl, güneyde ise Mardin illeri bulunmaktadır. Yeryüzü şekilleri açısından genelde dağlarla çevrili, ortası hafif çukurlaşmış görünümdedir ve Güneydoğu Torosların kollarıyla çevrilidir. En yüksek dağı Muş sınırı yakınındaki Andok Dağı'dır (2.830 m). Diyarbakır ilinin denizden yüksekliği ortalama 650 metredir.

Diyarbakır'da karasal iklim egemendir. Yazları çok sıcak geçer, ancak kışları Doğu Anadolu Bölgesi kadar soğuk geçmez. Bunun başlıca nedeni, Güneydoğu Toroslar Dağları'nın kuzeyden gelen soğuk rüzgârların etkisini azaltmasıdır. En yüksek sıcaklık ortalaması 40,2 derece, en soğuk ay ortalaması ise -10,1 derecedir. Günümüze kadar ölçülen en yüksek sıcaklık 48,4 derece ile 29 Temmuz 1946'da, en düşük sıcaklık ise -25,7 derece ile 11 Ocak 1933'te kaydedilmiştir.

Yıllık yağış ortalaması 496 mm olan şehirde, bu yağışın %2'si yaz aylarında düşmektedir. Kuzeydeki dağların eteklerine doğru gidildikçe yağışlar da artar.

Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin doğal bitki örtüsü olan bozkır, Diyarbakır'da da yaygındır. Bozkırda otsu bitkiler daha fazladır. Bunlar ilkbaharda kısa bir süre içinde yeşerip çiçeklenir ama yağışların kesilmesiyle yaz başında kururlar. Çevredeki dağlar yer yer meşe ormanlarıyla kaplıdır. Diyarbakır topraklarının % 33'ü orman ve fundalık, % 40'ı ekili arazi ve % 22'si çayır ve meralarla kaplıdır. İlkbaharda her yer yeşillenir. Yaz aylarında ise dere kenarları dışında her yer bozkırdır; otlar tamamen kurur. Vadilerde söğüt, çınar, ceviz ve kavak ağaçları; yüksek kesimlerde ise meşe, ardıç ve yabani meyve ağaçları bulunur. Ormanlık arazi her ne kadar % 33 olarak hesaplanmış olsa da, düzenli orman alanları oldukça azalmıştır.

Diyarbakır şehrinin başlıca akarsuyu, Elazığ ili sınırları içinden doğan Dicle Nehri'dir. Nehir, şehrin bulunduğu lav sahanlığının doğu kenarı boyunca akar. Burada, nehir vadisinin tabanı 600 metreye kadar iner. Nehir, Diyarbakır'ın güneyinde yaklaşık 8 kilometre uzaklıkta doğuya yönelir. Dicle Nehri, Diyarbakır ilindeki akarsuların büyük bölümünü toplar. Yalnızca ilin kuzeybatı köşesindeki küçük bir alanın suları Fırat Irmağı'na gider. Ayrıca Dicle nehri üzerinde inşa edilen Dicle, Devegeçidi, Kralkızı ve Silvan barajları sayesinde hidroelektrik enerji üretiminin artmasına ve sulama faaliyetlerinin gelişmesine olanak sağlamıştır.

Büyükşehir illerinde merkezi yönetim, vali, il müdürleri ve il danışma kurulundan oluşur.

Diyarbakır, bir 'büyükşehir'dir. Bu özelliğine göre yönetimi belirlenmiştir. Protokolde ilk sırada yer alan vali, merkezi yönetimi temsil eder ve cumhurbaşkanı tarafından atanır.

Büyükşehir yapılan illerde, İl Genel Meclisi, yetki ve görevlerini Büyükşehir Belediye Meclisi'ne devretmiş ve kaldırılmıştır.

Diyarbakır Valisi 1959 Konya doğumlu Ali İhsan SU, 12.5.2022/209 sayılı kararla Mersin Valisi iken atanmıştır.

Vali ve kaymakamlara ait bilgiler Diyarbakır'ın ilçeleri sayfasında gösterilmiştir.

Büyükşehir belediyelerinde yerel yönetim; büyükşehir belediye başkanı, büyükşehir belediye meclisi ve büyükşehir belediye encümeninden oluşur.

Yerel yönetimi temsil eden Büyükşehir Belediye Başkanı, ildeki tüm seçmenlerin oy çokluğu ile seçilir. Yerel seçimlerde İlçe Belediye Başkanı ve İlçe Belediye Meclisi için de oy kullanılarak ilçelerin belediye meclisleri oluşur. İlçe Belediye meclislerinden alınan üyelerle (başkan kontenjanı, ilçe nüfusu ve parti oy oranına göre) de Büyükşehir Belediye Meclisi oluşur. Bu mecliste ilçe belediye başkanları da yer alır. Meclisin başkanı Büyükşehir Belediye Başkanı'dır.

Büyükşehir belediye encümeni, belediye başkanının başkanlığında, belediye meclisinin kendi üyeleri arasından bir yıl için gizli oyla seçeceği beş üye ile biri genel sekreter, biri malî hizmetler birim amiri olmak üzere belediye başkanının her yıl birim amirleri arasından seçeceği beş üyeden oluşur. (5216 saylı kanun 16.madde)

2019 Türkiye yerel seçimleri sonunda Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığını kazanan Adnan Selçuk Mızraklı (HDP), 19 Ağustos 2019 tarihinde görevden alınmış, yerine Diyarbakır Valisi Hasan Basri Güzeloğlu kayyum olarak atanmıştır.

17 ilçe belediyesinin 14'ünü HDP'li adaylar kazanmıştır. YSK bunlardan Bağlar Belediye Başkanı seçilen HDP'li aday Zeyyat Ceylan'ın (KHK kapsamında ihraç edildiği için) yerine seçimi ikinci tamamlayan Hüseyin Başoğlu'na (AK Parti) mazbatayı vermiştir. Diğer ilçelerden Bismil, Eğil, Ergani, Hazro, Kayapınar, Lice, Kocaköy, Kulp, Silvan, Sur ve Yenişehir belediye başkanları ise göreve geldikten sonra İçişleri Bakanlığı tarafından görevden alınmış, yerlerine ilçe kaymakamları kayyum atanmıştır.

Son durumda 17 ilçe belediyesinin 11'ini kayyum olarak atanan kaymakamlar, 2'sini HDP, 3'ünü AK Parti ve 1'ini SP yönetmektedir.

Diyarbakır Büyükşehir Belediye Meclisi bazı üyelerin görevden uzaklaştırılması nedeniyle belirsizleşmiştir.

31 Mart 2024 yerel seçimlerinde Diyarbakır'da DEM Parti adayı Ayşe Serra Bucak Küçük, %64,09 oy alarak belediye başkanı seçilmiştir.

Büyükşehir ve ilçe belediye başkanlarına ait bilgiler Diyarbakır'ın ilçeleri sayfasında gösterilmiştir.

Güncel Nüfus Değerleri (TÜİK 9 Şubat 2026 verileri)

Diyarbakır İl Nüfusu: 1.852.356 (2025 sonu). İlin yüzölçümü 15.168 km2dir. İlde km2ye 122 kişi düşmektedir. (Yoğunluğun en fazla olduğu ilçe: 946 kişi ile Kayapınar'dır.)

İlde yıllık nüfus artış oranı %1,02 olmuştur. Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Kayapınar (%3,05) - Çüngüş (-%3,88)

09 Şubat 2026 TÜİK verilerine göre 17 ilçe ve belediye, bu belediyelerde toplam 1.056 mahalle bulunmaktadır.

Diyarbakır'da geniş tarım arazileri bulunur ve insanlar çoğunlukla da tarımla uğraşır. Ekilen başlıca tarım ürünleri buğday, arpa, kırmızı mercimek, nohut ve pamuktur. Bahçelerde ve bostanlarda ise üzüm, elma, karpuz, kavun ve çeşitli sofralık sebzeler yetiştirilir. Ergani ilçesinde bakır çıkarılmaktadır. Ayrıca son yıllarda Diyarbakır'da yapılan aramalarda petrol yatakları bulunmuştur.

Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri, UNESCO tarafından 2015'te Dünya Mirası olarak tescil edildi. Devlet Tiyatrosu ve Büyükşehir Belediye Tiyatrosu, Diyarbakır il merkezinde yer almaktadır. Kentte ayrıca Diyarbakır Kitap Fuarı düzenlenmektedir.

Diyarbakır, Uluslararası Gazeteciler ve Yazarlar Derneği tarafından şehirlerin turistik mekanları, konaklama yerleri, şehir halkının misafirperverliği gibi özelliklerin değerlendirildiği, Turizmin Oscarı olarak da anılan Altın Elma Ödülünü 2018 yılında kazanmıştır.

Yüzyıllar boyunca Arap, Ermeni, Kürt, Süryani, Türk, Yahudi ve Zaza halklarının iç içe yaşadığı Diyarbakır'da, bu kültürlerin etkileşimiyle oluşan yemek kültürü oldukça zengindir. Mutfağın temel malzemeleri kuzu eti, yöresel baharatlar (sumak, kişniş, karabiber gibi), pirinç, sakatat çeşitleri, tereyağı ve bulgurdur. Bu nedenle Diyarbakır mutfağı genellikle ağır yemeklerden oluşur. Diyarbakır, lahmacunu ve kadayıfının yanı sıra peyniriyle de ünlüdür. En ünlü yemekleri Kaburga Dolması, İçli Köfte, Sac Tava, Meftune ve Ciğer Kebabıdır.

Karpuzu ile ünlenen Diyarbakır, ana yemek olarak ciğer kebabı, içli köfte, çiğ köfte, bulgur pilavı, kaburga, keşkek, lebeni; tatlı olarak burma kadayıf ve sütlü nuriye ile yemek kültürü açısından da zengindir.

Anadolu'da bilinen en eski camilerden biri olan yapı, dayanıklılığıyla tanınan bazalt taşından yapılmıştır. Camii, Diyarbakır Kalesi surlarının, Harput Kapısı ile Mardin Kapısı'nı birleştiren eksenin batısında yer alır. MS 639 yılında İslam ordularının Diyarbakır'ı fethetmesinin ardından, Mar Toma Kilisesi camiye dönüştürülerek bu yapı oluşturulmuştur. İslam aleminde ''5. Harem-i Şerif'' olarak tanınmaktadır. Duvarlarında birçok uygarlığa ait kitabeler yer almaktadır.

Palu (Parlı) Camii olarak da bilinen yapı, 1532 yılında inşa edilmiş olup Akkoyunlu üslubunu yansıtan bir eserdir. Çini ve motiflerle süslenmiş, zarif süslemeleriyle dikkat çeken minaresinin, yakın dönemlere kadar bir kılıfla korunduğu bilinmektedir. Batısında tanınmış bilgin Muslihiddin-i Lari'nin mezarı vardır. Yapının temellerinin 15. yüzyılda, Akkoyunlular döneminde Uzun Hasan döneminde atıldığı; 16. yüzyıl başlarında tamamlandığı ve dönemin mimari özelliklerini yansıttığı değerlendirilmektedir. Yapının özellikle minaresindeki taş işçiliği öne çıkan bir özelliktir. Minaresinin harcının, Diyarbakır çevresinde yetişen kokulu bitkilerle karıldığı; bu nedenle geçmişte yalnızca Cuma hutbeleri sırasında minarenin kılıfının çıkarıldığı aktarılmaktadır.

Behram Paşa Camii, 1572 yılında Diyarbakır Valisi Behram Paşa tarafından Mimar Sinan'a yaptırılmış Osmanlı dönemine ait bir eserdir. Kapısı üzerindeki kitabe­ye göre caminin yapımı Hicrî 972 (Milâdî 1564–65) yılında başlamış, Hicrî 980 (Milâdî 1572) yılında tamamlanmıştır. Ayrıntılarıyla Diyarbakır'ın yerel mimarisini yansıtan yapı, boyutları bakımından İstanbul'daki sadrazam camileriyle benzer ölçülere sahiptir. Caminin süsleme açısından zengin bir minberi bulunmaktadır. Yapı tamamen kesme taştan yapılmış olup tek kubbeli bir plana sahiptir. Revaklı son cemaat yeri, aynı üslupta yapılmış önündeki şadırvanı ile sütunlu bir saray girişini anımsatmaktadır. Bu tür revaklı girişlere Osmanlı dönemi yapılarında rastlanmakla birlikte burada yapım olanaklarının en üst düzeyde kullanıldığı anlaşılmaktadır. Güneye özgü taş işçiliğinin ve yerel özelliklerin eklenmesiyle Osmanlı mimarisinin ana şeması korunmakla birlikte yapı, bulunduğu bölgenin geleneklerinden etkilenerek kısmen farklı bir karakter kazanmıştır. Giriş kapısının üstündeki sağ ve sol sahanlıkların ters düzeni, günümüzdeki modern sıkıştırma tekniğine benzer bir yöntemin yaklaşık 400 yıl önce taş yapımına uygulanmış olduğunu göstermesi bakımından dikkat çekicidir. 5 Mayıs 1828'de Behram Paşa Camii'nin minaresine yıldırım düşmüş, yapı 1930 yılında onarılabilmiştir.

Akkoyunlular dönemine ait olan cami, 15. yüzyıldan kalma, taş örtülü ve tek kubbeli bir yapıdır. Minaresinde İslam peygamberi Muhammed’e atıfta bulunan ‘Kāle’n-Nebiyyü’ (Peygamber dedi ki) ibaresinin yer aldığı çok sayıda kitabe bulunması nedeniyle camiye Nebi ya da Peygamber Camii adı verilmiştir.

Yapı, Kurşunlu Camii olarak da anılmaktadır. 1516-1520 yılları arasında Diyarbakır'ın ilk Osmanlı valisi Bıyıklı Mehmed Paşa tarafından yaptırılmıştır. Bu cami, Diyarbakır'daki ilk Osmanlı dönemi eseri olarak bilinir. Duvarları Osmanlı dönemi çinileriyle kaplıdır.. Mihrabı ve minberi özenli bir işçiliğe sahiptir; caminin ayrıntılarında Selçuklu üslubunun etkileri görülmektedir. Cumhuriyet döneminde onarılan caminin yanında bir türbe bulunmaktadır. Daha önce oldukça geniş olan cami avlusu, 1990'lı yılların ortasında bölünmüştür. Caminin bünyesinde bir kümbet de yer almaktadır.

Osmanlı döneminde Diyarbakır'da görev yapan ikinci vali Hüsrev Paşa tarafından 1512-1528 yılları arasında yaptırılmıştır. Bina önce Üsreviye Medresesi adıyla yaptırılmıştır. Kesme taştan yaptırılmış olan minaresi Selçuklu tarzını yansıtır ve sarkıtlarla süslüdür.

Melek Ahmed Paşa tarafından 16. yüzyılda yaptırılmıştır. Mihrabı tamamen çiniden yapılmıştır. Minaresine yarıya kadar birbirini görmeyen iki merdiven­le çıkılır, yarıda bu iki merdiven birleşir. Kaidesi ince işçilik örnekleriyle süslenmiştir. Çini mozaiklerle süslü kabartmalar ince bir işçiliğe sahiptir. Ayrıca Melek Ahmet Paşa'nın kabri de burada yer almaktadır.

Diyarbakır'da İskender Paşa Mahallesi'nde bulunan bu camiyi Diyarbakır'da 14 yıl valilik yapan İskender Paşa 1551 yılında yaptırmıştır. Bazı kaynaklarda bu caminin Mimar Sinan'a ait olduğu belirtilse de Mimar Sinan'ın eserlerinin yer aldığı Tuhfetü'l-Mimârîn adlı eserde ismi geçmemektedir.

Osmanlı mimarisinde belirli bir plan tipinin uygulandığı bu caminin önünde şadırvanı, doğusunda da türbesi bulunmaktadır. Son cemaat yeri dört sütun ve köşelerdeki L şeklinde ayakların taşıdığı beş bölümden meydana gelmiştir. Sivri kemerlerle birbirine bağlanmış olan sütunların başlıkları oldukça sadedir.

Kare planlı, 14,76 x 14,76 m ölçüsündeki ibadet mekanının üzeri merkezî bir kubbe ile örtülüdür. Buradaki tromplar da çok aşağıdan başlamakta ve ortası bir çizgi ile ikiye ayrılmaktadır. Trompların arası da birer kemerle birbirlerine bağlanmıştır. Bu tromplara dayanan kubbe dışarıdan onaltıgen bir kasnağa oturmaktadır.

Taştan yapılmış mihrap mukarnaslı olup Osmanlı dönemi mihraplarıyla benzer özellikler taşır. Minber orijinalliğinden uzaklaşmış ahşap bir eserdir.

İskender Paşa Camisi Erken Osmanlı devri mimarisinin özelliklerini taşımasına rağmen, bir bakıma da Diyarbakır camilerinin etkisinde kalarak yapılmıştır. Caminin sol tarafına silindirik gövdeli, tek şerefeli taş minare eklenmiştir.

Hz. Süleyman Camii, Nisanoğlu Ebul Kasım tarafından 1155-1169 yılları arasında yaptırılmıştır. Cami bitişiğinde Osmanlılar döneminde yapılan Halid Bin Velid'in oğlu Süleyman ile Diyarbakır'ın Araplar tarafından alınışı sırasında şehit düşen diğer sahabelerin yattığı Meşhed bulunmaktadır.

Diyarbakır'ın fethi sırasında şehit olan Halid Bin Velid'in oğlu Süleyman dâhil 27 sahabe bu bölgede, 13 sahabe ise surların farklı bir yerinde öldü. Yaralanan Sultan Sasa'nın da 6 ay sonra şehit olmasıyla birlikte bölgeye toplam 41 sahabe defnedildi. Diyarbakır'da mezar yerleri kesin olarak bilinen 30 sahabenin 27'sinin kabri bu camidedir. 27 şehit sahabenin kabirleri Türkiye'nin her yerinden ziyaretçi akınına uğramaktadır.

Akkoyunlu Kasım Han tarafından yaptırılan Şeyh Mutahhar Ca­misinin dört ayaklı minaresi yekpare dört sütun üzerinde inşa edilmiş ilginç anıtlardandır. Balıkçılarbaşı semtindeki Kasım Padişah diye de adlandırılır. Cami, Şeyh Mutahhar Türbesi'nin bulunduğu arsa üzerine yapıldığı için bu adla anılmaktadır. Minaresindeki kitabeye göre cami, 1500 yılında Akkoyunlu Sultanı Kasım Bey döneminde yapılmıştır. Dört yalın sütun ve başlıklar üzerinde oturan kare planlı mimarisiyle Anadolu camileri arasında tek örnek niteliğindedir.