Elazığ Valiliği

Elazığ, eski Harput'un devamı niteliğindedir. Bu nedenle Elazığ tarihi, Harput tarihiyle birlikte ele alınmaktadır. Harput, Anadolu'yu Mezopotamya'ya bağlayan kervan yolları üzerinde yer almış, birçok kültüre ve medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Harput'un bilinen en eski sakinleri MÖ 2000'li yıllarda Doğu Anadolu'ya yerleşmiş Hurriler'dir. Harput, Hurriler'in ardından Hitit hâkimiyetine girmiş, çok sürmeden MÖ 9. yüzyıl itibarıyla Doğu Anadolu'da devlet kuran Urartular'ın egemenliği altına girmiştir. Harput, 1085 yılında Türklerin eline geçmiş; daha sonra İlhanlılar, Dulkadiroğulları, Akkoyunlular ve Safeviler buraya hâkim olmuştur. 1516 yılında yapılan Çaldıran Muharabesi sonrasında Osmanlı Ordusu tarafından fethedilmiştir. Sonrasında Harput'taki yaşamın, şimdiki Elazığ merkez ilçesinin bulunduğu ovaya 19. yüzyıl ortalarında taşınması ve çevre ilçelerin bağlanması ile bugünkü merkez ilçe ve 10 ilçeyi kapsayan Elazığ ili sınırları oluşmuştur. Esas gelişimini Cumhuriyet yıllarının başında göstermiştir. Sultan Abdulaziz'in tahta çıkmasıyla, Ahmed İzzet Paşa devrinde tayin edilen vali nin teklifiyle 1867 yılında şehre Ma'mûretü'l-Azîz adı verilmiş, halk arasında telaffuz zorluğu nedeniyle kısaca Elaziz olarak söylenmiştir. Elaziz ilinin adı, 17 Aralık 1937 tarihli ve 3785 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 10 Aralık 1937 tarihli ve 7806 sayılı kararname ile Elazığ olarak değiştirilmiştir.

Elazığ bölgesine ilişkin ilk yazılı tarih, Hitit tabletlerinden elde edilen bilgilerle aydınlanmıştır. Yazılı kaynaklardan elde edilen bilgilere göre yöre, İşuva adıyla anılmaktaydı. Yapılan Arkeolojik kazılarla bölgedeki Hitit varlığı teyit edilmiştir. MÖ 12. ve 7. yüzyıllar arasında bölgeye kökenleri Hurrilere dayanan Urartu Devleti hâkim olmuştur. Yazılı belgeler dışında Harput Kalesi, Altınova Norşuntepe'de ortaya çıkarılan Urartu yerleşimi, Palu Kalesi ve İzoli çivi yazılı kitabelerine ait bulgular, Urartu hâkimiyetindeki dönemi aydınlatmaktadır. MÖ 7. yüzyıldan itibaren Asur ve İskit akınları sonucunda Urartu Devleti zayıflamış, Harput ve çevresi akınları ile Urartu Devleti zayıflamış, Harput ve bölgesi Med egemenliği altına girmiştir. Kısa süren Med hâkimiyetinin ardından Pers hâkimiyetine giren bölge, MÖ 4. yüzyılda Pers İmparatorluğu'nun tarihe karışmasıyla Sofene Krallığı olarak adlandırılmıştır. Sonrasında Romalıların hâkimiyetinde kalan Elazığ bölgesi, MS 6. yüzyıla kadar sık sık Bizans ile Sasani devletleri arasında el değiştirmiştir.

Elazığ bölgesi, 7. yüzyıldan itibaren ikinci kez Bizans hâkimiyetine girene kadar Bizans-Arap savaşlarına sahne olmuş ve 10. yüzyıldan itibaren tam anlamıyla Bizans hâkimiyetine girmiştir. 1071 Malazgirt Meydan Muharebesi ile birlikte Elazığ bölgesi de Türklerin hâkimiyeti altına girmiştir. 1085 yılında Çubuk Bey önderliğinde Çubukoğulları Beyliği kurulmuştur. Beyliğin hâkimiyeti uzun sürmemiş, bölge 1110 yılında Belek Gazi önderliğinde Artukluların eline geçmiştir. Belek Gazi'nin ardından hükümdarlık önce Davud'a, sonra kardeşi İmâdeddin Ebû Bekir'e geçmiş; bu dönemde Harput Artukluları adıyla anılan bağımsız bir beylik kurulmuştur. 1234 yılında bu beyliğe son veren Anadolu Selçuklularının hâkimiyetini, sonraki dönemlerde sırasıyla Dulkadiroğulları, Kadı Burhaneddin, Timur ve Akkoyunlu egemenlikleri izledi. 16. yüzyıl başlarında bir süre Safevî hâkimiyetinde kalan topraklar, 1514 yılında Osmanlı egemenliğine girdi.

Elazığ, gelişme ve büyümeye Cumhuriyet yıllarının başında başlamıştır. Cumhuriyetin ilk yıllarında Harput'tan, şimdiki Elazığ ilçe ve şehir merkezi olan Uluova'ya yeni, modern yerleşim alanları kurulmuş; il genelinde düz arazilerde tarım yapılmaya başlanmıştır. Cumhuriyetin ilanıyla birlikte yaşanan olaylar ve 1925 yılında Şeyh Said önderliğinde Ergani ilçesine bağlı Eğil bucağında başlayan isyan, Elazığ'a da sıçramış; bölgede bir ay süreyle sıkıyönetim ilan edilmiştir. Atatürk, 1937 yılında şehre bir ziyarette bulunmuştur. Elaziz'in adı, 17 Aralık 1937 tarih ve 3785 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 10 Aralık 1937 tarih ve 7806 sayılı kararname ile Elazığ olarak değiştirilmiştir. Cumhuriyet döneminde çeşitli dönemlerde şehirde şeker ve çimento fabrikaları açılmış; bunların yanı sıra maden işletmeleri ve mermer fabrikaları da halkın bir bölümüne istihdam sağlamış ve kentin ekonomisine katkıda bulunmuştur. Cumhuriyet döneminin en önemli olaylarından biri de 2010 yılında yaşanan Elazığ depremidir. Depremde 41 kişi ölmüş, yüzlerce kişi yaralanmıştır. Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü’nün verilerine göre, saat 04.32'deki ilk depremin ardından bölgede büyüklükleri 3.0 ile 5.5 arasında değişen 84 sarsıntı ve toplamda 796 artçı deprem kaydedilmiştir. 24 Ocak 2020 tarihinde saat 20.55'te 6.8 büyüklüğünde bir deprem meydana gelmiş, ardından bini aşkın artçı sarsıntı olmuştur. Birçok bina yıkılmış, göçük altında onlarca kişi yaşamını yitirmiştir. Deprem sonrası Elazığ'da TOKİ destekli imar faaliyetleri başlamış ve kentin büyük bir kısmında yeni konutlar yapılmıştır.

Elazığ Doğu Anadolu Bölgesi'nin güneybatısında, Yukarı Fırat Bölümü'nde yer almaktadır. Toplam alanı 9.383 km²'yi bulan ve bu alanıyla Türkiye topraklarının %1,2'sini kaplayan il sahası, 30 ile 40º 21 doğu boylamları, 38º 17 ile 39º 11 kuzey enlemleri arasında kalmaktadır. Şekil olarak kabaca bir dikdörtgene benzeyen ve etrafını çevreleyen sular nedeniyle Türkiye haritasını andıran Elazığ topraklarının doğu-batı doğrultusundaki uzunluğu yaklaşık 150 km, kuzey-güney yönündeki genişliği ise yaklaşık 65 km'dir. İlin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.067 metredir. İl, doğudan Bingöl, kuzeyden Tunceli, batı ve güneybatıdan Malatya, güneyden ise Diyarbakır ilinin arazileriyle çevrilidir. Aynı zamanda Elazığ ili doğu, batı ve güneyinden Güneydoğu Toroslar'ın batı uzantıları ile çevrilidir. Elazığ ilinin 8.327 km²'si kara, 826 km²'si baraj ve doğal göldür. İl sınırları içindeki en önemli akarsu Fırat Nehri ve onun kollarıdır. 86 km² yüzölçümü olan Hazar Gölü, il merkezine 30 km mesafededir. Ayrıca Elazığ, Keban, Karakaya, Kralkızı ve Özlüce gibi önemli baraj gölleri ile çevrilidir.

Elazığ, genel olarak karasal iklimin etkisindedir. Önceden yaz ayları sıcak ve kurak, kış ayları ise soğuk ve sert geçse de, ildeki su potansiyeli nedeniyle Elazığ çevresine yapılan barajlar, il genelinde iklimi fazlasıyla yumuşatmıştır. Genel iklim koşullarına göre çok daha ılıman bir iklim hüküm sürmektedir. En fazla kış ve ilkbahar aylarında yağış alan ilde bu iklim yapısı tarımsal ürünlerde çeşitliliği artırmıştır.

Genel olarak karasal iklimin hâkim olduğu Elazığ, doğal bitki örtüsünün giderek yok olması nedeniyle bozkır (step) görünümündedir. Ancak dağlarının yüksek kesimlerinde meşe ormanlarına rastlanır. Ormanları genellikle bozuk baltalık denilen sağlıksız ağaç topluluklarından oluşur.

İlin önemli dağları, Hacı Ali (2.517 m) Akdağlar (2.450 m), Hazarbaba (2.347 m), Mastar Dağı (2.148 m), Haşto Dağı (2.069 m), Asker Dağı (1.768 m), Hasan Dağı (2.118 m), Yaylım Dağı (2.097 m), Taşkele Dağı (1.430 m), Meryem Dağı (1.490 m) olarak sıralanabilir. Elazığ ili doğu, batı ve güney bölgelerinden Güneydoğu Toroslar'ın batı uzantıları ile çevrilidir. İlin batısında Hasan Dağları (2.118 m), Bulutlu Dağı (2.004 m), Karga Dağı (1.925 m) ve Kamışlık Dağı (2.016 m), güneyinde Meryem Dağı (1.490 m) bulunmaktadır.

Elazığ ilinde, Palu İlçesi'nde Keban Baraj Gölü'ne karıştığı noktaya kadar 500 km. uzunluğunda 42000 km²'lik akaçlama havzasıyla Murat Nehri bulunur. Bunun yanı sıra Karasu ile Murat Nehri kollarının Keban İlçesinin kuzeyinde birleşimiyle güneybatı yönünde akan 2.800 km uzunluğu ile bilinen Fırat Nehri bulunmaktadır.

Elazığ'da ilçe merkezinin kurulu olduğu Elazığ Ovası (Uluova) ile birlikte, Yarımca Ovası, Behremaz (Sivrice) Ovası ve Kuzova olmak üzere 4 ova bulunmaktadır. Bunlardan Elazığ ve Palu ovaları, Elbistan-Malatya-Uluova-Palu-Muş çöküntü alan dizisi içinde yer almaktadır. Özellikle Cumhuriyet döneminin başlarında Harput'tan Uluova'ya (Elazığ Ovası) yoğun göç gerçekleşmiş ve şimdiki Elazığ yerleşkesi kurulmuştur.

Elazığ ilinde, Sivrice ilçesinde uzunluğu yaklaşık 22 km, genişliği 5–6 km olan ve il merkezine 25 km uzaklıkta bulunan Hazar Gölü yer almaktadır. Keban ilçesinde Keban Baraj Gölü ve Cip Baraj Gölü adlı iki adet baraj gölü bulunmaktadır.

İllerde protokolde ilk sırada yer alan vali, merkezi yönetimi temsil eder ve cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, il ve ilçe belediyeleri düzeyinde yürütülür. Belediye başkanı, belediye sınırları içinde kalan seçmenin oy çokluğu ile seçilir. Aynı seçmen, ilçe belediye meclisi için de oy kullanarak ilçe belediye meclisini oluşturur. İldeki tüm seçmenler ayrıca il genel meclisi için oy kullanarak il genel meclisinin oluşmasını sağlar.

İl Genel Meclisi ve belediye meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi; belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır İl Genel Meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23).

İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır; başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca, İl Genel Meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak 5 kişilik il encümenini seçer.

Merkezi yönetim, vali ve il müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, ancak vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur.

Elazığ valisi, Ömer Toraman'dır. 1.10.2021 tarihli ve 467 sayılı kararla, İçişleri Bakanlığı Genel Sekreteri iken atanmıştır.

Elazığ belediye başkanı, 1980 Elazığ doğumlu Şahin Şerifoğulları (AK Parti), 31 Mart 2019 seçimlerinde % 40,38 oy oranıyla seçilmiştir. Elazığ Belediye meclisi ise 20 AK Partili, 4 İYİ Partili ve 13 MHPli olmak üzere 37 üyeden oluşur.

31 Mart 2024 yerel seçimlerinde Elazığ'da AK Parti adayı Şahin Şerifoğulları % 38,19 oyla yeniden belediye başkanı seçildi.

2018 genel seçimlerinde, Elazığ'ı temsilen TBMM'de AK Parti'den dört milletvekili (Metin Bulut, Sermin Balık, Zülfü Tolga Ağar, Zülfü Demirbağ), CHP'den bir milletvekili (Gürsel Erol) seçilmiştir.

2023 genel seçimlerinde ise, Elazığ'ı temsilen TBMM'de AK Parti'den üç milletvekili (Erol Keleş, Ejder Açıkkapı, Mahmut Rıdvan Nazırlı), MHP'den bir milletvekili (Semih Işıkver) ve CHP'den bir milletvekili (Gürsel Erol) seçilmiştir.

Elazığ'da 11. yüzyıldan günümüze kadar Selçuklular, Memlükler, Çubukoğulları, Artuklular, Dulkadiroğulları, Akkoyunlular, Eretna (Kadı Burhaneddin Ahmet) Devleti, Osmanlı İmparatorluğu, Türkiye Cumhuriyeti gibi Türk Devlet ve Beylikleri hüküm sürmüştür. Müslümanlar, Rumlar, Ermeniler ve Süryaniler uzun yıllar birlikte bu bölgede yaşamışlardır.

Nüfus bakımından Doğu Anadolu Bölgesi'nin Van, Erzurum ve Malatya illeri ile beraber en büyük dört ilinden biridir. Gelişmişlik bakımından bölgenin en gelişmiş illerinden biri olarak kâbul edilir. Kentteki nüfus çoğunluğunu şehrin yerli halkı oluşturmakla beraber, nüfusun geri kalanını komşu şehirlerden ve ilde bulunan üniversite dolayısıyla farklı şehir ve ülkelerden gelenler oluşmaktadır. Son zamanlarda doğum oranındaki artışın yanı sıra; batı illeri çoğunu oluşturmakla beraber, il dışına kısmi göç vermektedir. Aynı zamanda son dönemlerde yaşam ve imkân şartları dolayısıyla, kırsal bölgelerden çoğunluğu il merkezine olmak üzere ilçelere yaşanmaktadır.

Güncel Nüfus Değerleri (TÜİK 9 Şubat 2026 verileri)

Elazığ ili nüfusu: 605.678'dir. Bu nüfusun %86,52'si şehirlerde yaşamaktadır (2025 sonu). İlin yüzölçümü 9.383 km2dir. İlde km2ye 65 kişi düşmektedir. (Bu sayı Merkezde 207'tir.) İlde yıllık nüfus %0,29 oranında artmıştır. Nüfus değişim oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Keban (%7,29) - Maden (-%10,25)

9 Şubat 2026 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 10 ilçe, 20 belediye, bu belediyelerde 157 mahalle ve ayrıca 546 köy vardır.

İlin ekonomisi sanayi, tarım ve ticarete dayanır. Keban Barajı'nın yapılmasından sonra tarıma elverişli toprakların bir kısmı su altında kaldığından, tarım alanlarının azalması paralelinde sanayi canlanmıştır. Gayri safi gelirinin %30'u sanayi, %10'u ticaret ve %25'i tarım sektöründen elde edilir.

İlin ovaları az, fakat çok verimlidir. Bol suları bulunan büyük akarsuların suladığı bu ovalarda; buğday, arpa, pirinç, şeker pancarı, tütün, fasulye, nohut, mercimek, fiğ, burçak, soğan, sarımsak, pamuk, üzüm, elma, armut, kayısı, ceviz, badem ve dut yetişir. Yetiştirilen ürünler arasında lahana, kavun ve çilek önemli gelir kaynağı haline gelmiştir. Şehirde yetiştirilen üzümler şarap endüstrisinde kullanılmaktadır.