Muğla Valiliği

Muğla ilinin yüzölçümü 12.655 km2'dir. Muğla, Akdeniz iklimi etkisinde kalmaktadır. Muğla'nın deniz seviyesinden yüksekliği 670 metredir. Muğla şehrinin içinde bulunduğu Menteşe yöresinde dağlar denize paralel uzanmaktadır. Deniz seviyesinden, 800 metre yüksekliğe kadar olan alanlarda 'Asıl Akdeniz İklimi' ve daha yüksek alanlarda 'Akdeniz Dağ İklimi' hissedilir. Maksimum-minimum sıcaklık değerleri, nemlilik, yağış miktarı ve hakim rüzgâr yönleri yerel coğrafi koşullara göre değişmektedir. Metrekareye 1.000 mm'den fazla yağış alan Muğla, orman oranı bakımından Türkiye'nin en zengin olan yörelerinden biridir. Yağışların büyük çoğunluğu kış mevsiminde düşer ve yaz kuraklığı belirgindir. Dağların denize paralel uzanmasının ve yükseltinin bu yörede Ege Bölgesi'nin genelinin aksine daha fazla olmasının diğer bir sonucu olarak ulaşım doğu-batı yönünde zorlaşır ve nüfus seyrekleşir.

Türkiye'nin güneybatı ucunda yer alan kuzeyinde Aydın, kuzeydoğusunda Denizli ve Burdur, doğusunda Antalya ile komşu, güneyinde Akdeniz ve batısında ise Ege Denizi ile çevrilidir.

Toplam uzunluğu 1.479 km olan deniz kıyıları ile Muğla, Türkiye'nin uzun sahil şeridine sahip ilidir. En büyük ilçesi Fethiye'dir. Muğla ilinde ayrıca iki büyük göl bulunmaktadır. Bunlar Milas ile Aydın ilinin Söke ilçesi sınırları dahiline yayılan Bafa Gölü ile Köyceğiz ilçesindeki Köyceğiz Gölü'dür. Önemli üç akarsuyu ise Çine Çayı (Yatağan'dan geçerken Yatağan Çayı), Esen Çayı (Seki beldesinden geçerken Seki Çayı) ve Ortaca-Dalaman arasında yer alan ve bu iki ilçe arasında sınır olarak kabul edilen Dalaman Çayı'dır.

Muğla denizden 670 m yükseklikte, üstü düz bir kaya kütlesi şekliyle ilginç bir görünüme sahip olan Asar Dağı'nın eteklerinde kurulmuştur. Muğla Ovası, Menteşe kalker platosunda Neojen çağında oluşmuş depresyonların sonradan karstlaşmasıyla oluşmuş çanak şeklindeki çukurluklardan biridir. Muğla ovasına benzer jeolojik yapıya sahip komşu ovalar Yeşilyurt, Ula, Gülağzı, Yerkesik, Akkaya, Çamköy, Yenice ovalarıdır. Muğla Ovası Karadağ, Kızıldağ, Asar dağı ve Hamursuz Dağı ile çevrelenmiştir. Düğerek'in kurulduğu yamaçların gerisinde rakım hızla artar ve Menteşe Dağları silsilesi içinde yer alan Yılanlı Dağı 2000 metreye ulaşır.

Antik Karya Bölgesi'nin en eski yerleşim merkezlerinden biri olan Muğla, tarih boyunca Karya'dan başlayıp Mısır, İskit, Asur, Dor, Med, Pers, Makedon, Roma ve Bizans egemenlikleri altında kalmıştır. Çeşitli kaynaklarda “Mobella, Mobolia, Moğola” adlarıyla geçen bu kent, 1284'te Menteşe Beyliği'nin hâkimiyetine girmesinin ardından Menteşe adıyla anılmaya başlanmıştır.

1391'de Yıldırım Beyazıt'ın egemenliğiyle Osmanlı topraklarına katılan bölge, 1402'de Timur'un hâkimiyetine girdikten sonra yeniden Menteşe Beyliği'ne teslim edilmiştir. 1425'te II. Murad zamanında ise tüm Menteşe Bölgesi kesin olarak Osmanlı idaresine alınmıştır. Menteşe beyleri döneminde Yunanistan kıyılarına, Muğla sahillerine ve çevre adalara seferler düzenlenmiş; bu kapsamda Rodos Adası da kısa bir süre kendi egemenliklerine geçmiştir. Aynı dönemde adaya yerleşen Saint Jean Şövalyeleri, Osmanlılarla ve Menteşe oğullarıyla savaşarak Bodrum Kalesi'ni de denetimlerinde tutmuşlardır. Nihayet 1522'de Kanuni Sultan Süleyman'ın Rodos ve Bodrum Kalesi'ni Osmanlı topraklarına katmasıyla bölgedeki son direniş sona ermiştir. Menteşe Beyliği'nin merkezinin Milas olduğu bu dönemde, Osmanlı İmparatorluğu idaresinde Muğla il merkezi konumuna yükselmiştir.

Muğla adının kökenine dair çeşitli rivayetler mevcuttur. En yaygın inanışa göre, adını Selçuklu Sultanı Kılıçarslan'ın komutanlarından Muğlu Bey'den alır. Bölgeyi Muğlu Bey'in fethetmesi nedeniyle onun adı verilmiş, zaman içinde “Muğlu” biçimi “Muğla” şeklini almıştır. 1889 tarihli Aydın Vilayet salnamesinde geçen “Mobölla” ise kentin Orta Çağ'daki adıdır.

I. Dünya Savaşı'nda mağlup olan Osmanlı Devleti'nin toprakları İtilaf Devletleri arasında paylaşıldığında, Muğla 11 Mayıs 1919'da İtalyan işgaline uğramıştır. Anadolu'nun dört bir yanının direnişe çağrıldığı bu dönemde Muğla'da “Kocahan Mitingi” düzenlenerek işgallere boyun eğilmeyeceği ilan edilmiştir. Ardından kentte Vatan Müdafaa Cemiyeti, Serdengeçtiler Müfrezesi ve Muğla Kuvâ-yi Milliyesi gibi direniş teşkilatları oluşturulmuştur. 1920'de toplanan I. Dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne altı milletvekili gönderen Muğla, İtalyanların bölgede zayıf kalmasından yararlanarak Yunan işgaline karşı Menderes hattında başlatılan direnişe katılmıştır. Kurtuluş Savaşı öncesinde üç yerel kongre düzenleyen kent, ayrıca Erzurum ve Sivas Kongreleri'ne de temsilci göndermiştir.

Muğlalılar ile Gazi Mustafa Kemal Atatürk arasındaki ilk temas, Ekim 1919'da Sivas Kongresi öncesi Muğla'dan Paşa'ya çekilen bağlılık telgrafı ve Atatürk'ün bu telgrafa övgü dolu cevabıyla gerçekleşmiştir. Kurtuluş Savaşı sürecinde bölge, kongre ve direniş faaliyetlerinde aktif rol alırken; aynı yıllarda Atatürk'ün en yakınındaki, Cumhuriyet'i inşa eden seçkin Muğlalılar yetişmiştir. 11. Tümen Komutanı Orgeneral Mustafa Muğlalı'dan gazeteci Yunus Nadi, ziraat mühendisi Zihni Derin, vali Hilmi Uran, hukukçu Şükrü Kaya ve veteriner Ahmet Şefik Kolaylı'ya dek pek çok Muğlalı, hem savaş boyunca hem de Cumhuriyet'in ilk döneminde Atatürk'ün yanında yer almıştır. Muğla, Kurtuluş Savaşı'nda verdiği 1.444 şehitle Ege illeri arasında en yüksek kayıp veren il olmuştur.

1451 yılında Osmanlı idaresine giren Muğla, Cumhuriyetin ilanı ile birlikte 1923 yılında il statüsüne kavuşmuştur.

Güncel Nüfus Değerleri (TÜİK 9 Şubat 2026 verileri)

Muğla ilinin nüfusu 1.099.547'dir (2025 sonu). İlin yüzölçümü 12.655 km2dir. İlde km2ye 87 kişi düşmektedir. (Yoğunluğun en fazla olduğu ilçe 319 kişi ile Bodrum'dur.)

İlde yıllık nüfus artış oranı %1,63 olmuştur. Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler Dalaman (%4,38) - Yatağan (%-0,43).

9 Şubat 2026 TÜİK verilerine göre 13 ilçe ve belediye, bu belediyelerde toplam 574 mahalle bulunmaktadır.

Muğla ili, 2018 yılı verisine göre gayri safi yurt içi hasıla bakımından ₺42,5 milyar ile ülkenin on sekizinci büyük ilidir. Kişi başına düşen gelirde ise ₺44.594 ile on dördüncü sırada yer almaktadır. 2013 yılı İnsani Gelişme Endeksi verisine göre Muğla, elde ettiği 0,695 puanla beşinci sırada yer aldı.

İlin Yatağan ilçesinde Yatağan Termik Santrali, Yeniköy'de Yeniköy Termik Santrali, Kemerköy'de Kemerköy Termik Santrali vardır.

İlin maden yatakları zengindir. Bu sektörde Yatağan linyit rezervleri ve Fethiye krom yatakları ilk kalemde sayılabilir. Muğla ayrıca önemli bir mermercilik merkezidir. Bu enerji ve madencilik üretim tesisleri dışında sanayiye dönük büyük girişimler bulunmamaktadır. Ekonomi özellikle turizm ve tarıma dayalıdır. Ayrıca Dalaman ilçesinde kâğıt fabrikası (eski adı SEKA, yeni adı MOPAK) bulunmaktadır.

Muğla ili tarımsal ürünlerinin çeşitliliği ile dikkati çeker. Türkiye'de arıcılıkta en önemli merkezlerden biridir. Dünya çam balı üretiminin %85'ini, Türkiye'nin çam balı üretiminin ise %90'ını tek başına karşılamaktadır. Yıllık yaklaşık 15 bin ton bal üretilmekte, 5 bine yakın arıcı faaliyet göstermektedir. Marmaris ilçesi çam balı ile ünlüdür. Ortaca, Fethiye ve Dalaman ilçelerinde yaygın bir şekilde narenciye tarımı (portakal, limon, mandalina, greyfurt) yapılmaktadır. Özellikle Marmaris-Köyceğiz hattına özgü bir diğer ürün günlük ağacından elde edilen ve parfümeride ile eczacılıkta kullanılan sığla yağıdır. Zeytincilikte il genelinde gelişmiştir.

Şehrin ekonomisi büyük ölçüde turizme dayanmaktadır. Ortaca, Dalaman, Köyceğiz, Fethiye, Marmaris, Datça ve Bodrum gibi tatil bölgeleri ile dünyaca tanınan Muğla, il genelinde 400'ü Turizm İşletme Belgeli olmak üzere toplam 3600'ün üzerinde konaklama tesisi ve 260.000'den fazla yatak kapasitesi ile hizmet vermektedir. Yıllık yaklaşık 3,5 milyon turist buraya gelmektedir.

Ayrıca Dalaman'da askeri ve sivil havaalanı bulunmaktadır. Bu havaalanın yıllık 10 milyon kapasiteli dış hatlar terminalinin bulunması yurtdışından ulaşım için de önemli bir imkân sağlar.

Muğla ilinde kullanılan Türk şivesinin Batı Anadolu ağızları içindeki konumu Leyla Karahan'ın Anadolu Ağızlarının Sınıflandırılması (Türk Dil Kurumu yayınları: 630, Ankara 1996) adlı çalışmasına göre şöyledir:

En tanınmış yemeklerin başında Muğla'nın kendine özgü tarhanası gelir. Tarhana yazın yapılır ve pencere önlerine, dam ve avlulara serilip kurutulur ve kışın yenilir. Zeytin ve kurutulmuş biber de Muğla'da artık bir kültür halini almıştır. Özellikle sofralık zeytin Karya döneminden beri Muğla'da önemini hala korumaktadır. Bunların dışında Muğla'nın kendine özgü yemekleri de vardır.

Muğla evleri; tasarımları, ahşap işçilikleri, tavan işlemeleri ve şehrin sembolü haline gelmiş bacaları ile Türk geleneksel mimarisinde özgün bir model oluşturmaktadır. Genelde iyi korunmuşlardır. Geleneksel mimariden doğrudan esinlenmiş yeni yapıların da Muğla bölgesinde hâlen diğer bölgelerimize kıyasla daha fazla inşa edildiği söylenebilir. Bunda kentin yüksek eğitim ve yerel şuur düzeyi ile yörenin turistik bir bölge olmasının etkileri bulunmaktadır. Kent merkezinde özellikle Hisar dağı eteklerine doğru yoğunlaşan eski Muğla evleri, Karabağlar Yaylası'ndaki evler ve Yılanlı Dağı yamacındaki Düğerek mahallesi evleri ile bir arada ele alınabilir.

'Hayat' olarak adlandırılan açık ön sofalar, kuzulu kapı olarak adlandırılan avlu girişleri, ocaklar, bacalar, uzun ve geniş saçaklar, tavan süslemeleri, ahşap süslemeli verandalar, duvarlara gömülmüş dolap biçimli banyolar Muğla evlerinin tipik özellikleri arasındadır. Büyük çoğunluğu avlulu ve iki katlıdır. Bazılarında hayat bölümü sonradan kapatılmıştır. Yakın devirde inşa edilen evlerde ise, 'hayat' doğrudan kapalı olarak yapılmaktadır.

Genel özellikleri, bütün Türk evlerinde olduğu gibi, aile mahremiyeti anlayışının bir ürünü olarak içe dönük olmalarıdır. Özellikle zemin katlarında sokağa penceresi olan ev yok denecek

kadar azdır. Buna karşılık avluya bakan pencerelerin çokluğu dikkat çeker ve açık, yarı açık yaşam mekânlarıyla, geniş saçaklarla zenginleştirilir. Bu nedenle, ön cephe özelliği avlu tarafından ortaya çıktığından, manzara ve güneş hakimiyetini de dengelemek üzere, evler parsellerin yukarı köşelerine ve kuzeye sağır, güneye açık olarak yerleşirler.

Plan tipleri, 'hayat' ile bunun etrafında yer alan odaların bulundukları konuma ve üst kata çıkan merdivenin yerine göre değişiklikler gösterir. Üzerlerinde yer aldıkları parsellerin biçimi ve komşu binaların konumu da planların oluşumunda etkili olabilmektedir. Ancak, genel hatlarıyla merdivenlerin, sofa içindeki yerlere göre ortadan ve yandan merdivenli tipler olarak sınıflama yapmak da mümkündür.

Ortadan merdivenlerde, üst kata çıkış binayı simetrik olarak ikiye ayırdığı gibi, farklı şekillerde de bölebilir. Ancak her iki durumda da yaygın olan uygulama, merdivenin geriye doğru sokulan bir orta sofadan çıkması ve binanın arka duvarına yaslanmış olmasıdır. Merdiven ahşaptır. Altı depo olarak kullanılır. Her iki yanında simetri hakimse birer veya ikişer oda yer alır. 'Hayat'a odalara girişte 45 dereceli kırılmalar bulunur. 'Hayat' avlu cepheleri boyunca uzandığı gibi, sadece merdivenin açıldığı ve oda girişlerinin bulunduğu orta kısımda da yer alabilir. Bu tiplerde de yaygın olan uygulama orta sofanın bina cephe hattının ilerisine doğru beşgen şekilde çıkma yapmasıdır. Ortadan çıkan merdivenin yapı kütlesine simetrik olarak ayırmadığı durumlarda ise, 'hayat'ın bir tarafında odalar yer almakta, diğer tarafında ise yine bu bölümün devamı olan yarı açık bir mekân bulunmaktadır. Genellikle, avluya bakan cephelerinde boydan boya 'hayat' bulunan evlerde ise, üst kata merdivenle çıkılır. 'Hayat'ın genişliği binanın yanından çıkan merdivenin iki kolunun genişliği ile uyum içindedir. Odalar 'hayat'ın gerisinde ve yapının arka duvarına yapılmış olarak yan yana sıralanırlar. Her biri doğrudan 'hayat'a açılır.

Sokaktan evlere kuzulu kapılardan girilir. Bu kapı geniş iki kanadı olan ve bunlardan genellikle girişe göre sağ taraftakinin içinden ikinci bir küçük kapı açılan, 2.30 m. yükseklikteki avlu duvarının yüksekliği ile orantılı, çoğunun

Büyükşehir illerinde Merkezi yönetim vali, il müdürleri ve il danışma kurulundan oluşur.

Muğla, bir 'büyükşehir'dir. Bu özelliğine göre yönetimi belirlenmiştir. Protokolde ilk sırada yer alan vali, merkezi yönetimi temsil eder ve cumhurbaşkanı tarafından atanır.

Büyükşehir yapılan illerde, İl Genel Meclisi, yetki ve görevlerini Büyükşehir Belediye Meclisi'ne devretmiş ve kaldırılmıştır.

Muğla Valisi, 1971-Doğanşehir doğumlu İdris AKBIYIK, Ağustos 2023/376 sayılı kararla Hakkari Valisi iken atanmıştır.

Vali ve kaymakamlara ait bilgiler Muğla'nın ilçeleri sayfasında gösterilmiştir.

Büyükşehir belediyelerinde yerel yönetim; büyükşehir belediye başkanı, büyükşehir belediye meclisi ve büyükşehir belediye encümeninden oluşur.

Yerel yönetimi temsil eden Büyükşehir Belediye Başkanı, ildeki tüm seçmenlerin oy çokluğu ile seçilir. Yerel seçimlerde İlçe Belediye Başkanı ve İlçe Belediye Meclisi için de oy kullanılarak ilçelerin belediye meclisleri oluşur. İlçe Belediye meclislerinden alınan üyelerle (başkan kontenjanı, ilçe nüfusu ve parti oy oranına göre) de Büyükşehir Belediye Meclisi oluşur. Bu mecliste ilçe belediye başkanları da yer alır. Meclisin başkanı Büyükşehir Belediye Başkanı'dır.

Büyükşehir belediye encümeni, belediye başkanının başkanlığında, belediye meclisinin kendi üyeleri arasından bir yıl için gizli oyla seçeceği beş üye ile biri genel sekreter, biri malî hizmetler birim amiri olmak üzere belediye başkanının her yıl birim amirleri arasından seçeceği beş üyeden oluşur. (5216 saylı kanun 16.madde)

Muğla Büyükşehir Belediye Başkanı, 1970-Bodrum doğumlu Ahmet Aras (CHP), 31 Mart 2024 yerel seçimlerinde %55,01 oy oranıyla seçilmiştir. Aras, daha önce Bodrum Belediye Başkanıydı.

İlçe belediyeleri, 2024 Türkiye yerel seçimleri'ne göre, iki değişik parti tarafından yönetilmektedir. Bu ilçelerden 11'i CHP ve 2'si AK PARTİ'li belediye başkanıdır.

Muğla Büyükşehir Belediye Meclisi üye sayısı 68'dir (Büyükşehir Belediye Başkanı, 13 ilçe belediye başkanı ve 55 üye) Bunların 49'u CHP, 17'si AK Parti, 3'ü MHP ve 1'i İYİ Parti'ye mensuptur.

Belediye başkanları ve meclislere ait bilgiler Muğla'nın ilçeleri sayfasında gösterilmiştir.